Nếu có 1 ngày bản thân chúng ta, bố mẹ hay anh chị em tự dưng có 20 tỷ rơi vào đầu. Lúc đó đừng trách, cũng đừng cười vội. Hãy “thương” những người bỗng dưng phải cầm trong tay một cục tiền rất lớn từ trên trời rơi xuống.
Năm 2018, mình thường ghé văn phòng của một cậu em chơi rất thân. Khi ấy, mỗi anh em đều có một văn phòng khởi nghiệp nhỏ. Văn phòng mình ở ngõ 21 Lê Đức Thọ, còn văn phòng cậu ấy nằm ở góc đường Võ Chí Công, gần dốc Bưởi.
Mỗi lần đến, mình ít khi lên văn phòng ngay mà thường ngồi uống trà ở tầng một. Những lần đầu, mình không để ý. Sau này quan sát kỹ hơn, lại nghe cậu em kể thêm, mình mới biết câu chuyện của gia đình bán trà ấy.
Họ vốn là một gia đình nông dân. Ngôi nhà trước kia nằm trong ngõ. Đến khi đường Võ Chí Công được mở, nhà bỗng trở thành mặt đường, lại còn là lô góc với mặt tiền gần 40 mét.
Ngoài lợi thế ấy, gia đình còn nhận được hơn 20 tỷ đồng tiền bồi thường.
Ở Hà Nội cũng như nhiều nơi trên cả nước, chuyện mở đường, nhận tiền bồi thường rồi nhà từ trong ngõ trở thành mặt đường không phải hiếm. Nhất là những gia đình còn giữ được đất ông cha để lại từ ngày xưa, có nơi diện tích lên đến cả nghìn mét vuông. Như năm ngoái, ngay giữa Ba Đình vẫn có một gia đình bán gần 800 mét vuông đất.
Người ngoài nhìn vào thường nghĩ rằng bỗng dưng có hàng chục tỷ đồng thì chỉ có vui.
Có lẽ vui nhất lại là mấy bà hàng xóm thích tán chuyện, vì từ đó có thêm một câu chuyện để bàn ra kể vào.
Còn bên trong nhiều gia đình, việc bỗng dưng có một khoản tiền lớn — mình tạm gọi là hiện tượng “đột kim” — lại kéo theo vô số rắc rối.
Hiện tượng “đột kim” - vô số rắc rối được kéo theo.
Ông muốn cho con trai gần hết. Bà muốn chia đều cho cả con gái.
Ông muốn đập căn nhà cũ đi, xây một ngôi nhà to nhất xóm. Người con lại muốn xin tiền mua chung cư, chuyển ra ở riêng để con cháu có thêm không gian.
Đứa muốn xin vốn mở quán. Đứa muốn đi xuất khẩu lao động để tự kiếm một số vốn riêng.
Mỗi mong muốn đều có vẻ hợp lý.
Nhưng cũng từ khi có tiền, ông bà bắt đầu cãi cọ, cha con mâu thuẫn, mẹ con hục hặc, anh em bất đồng.
Trước đó, gia đình có thể sống với nhau bình thường. Nhưng chỉ sau một lần được bồi thường, nhận thừa kế hoặc bán đi căn nhà mua từ ngày xửa ngày xưa, mọi quan hệ bỗng bị đặt trước một phép thử quá lớn.
Một cục tiền không rơi vào khoảng trống. Nó rơi vào giữa một gia đình, nơi mỗi người đều có nhu cầu, mong muốn và cách nhìn riêng.
Mình từng ngồi thủ thỉ với một cô bạn:
“Em phải thông cảm cho bố mẹ. Bỗng dưng đến năm 70 tuổi, ông bà phải cầm trong tay một số tiền mà cả đời chưa bao giờ nghĩ mình sẽ có. Bối rối là chuyện dễ hiểu.”
Mình cũng khuyên cô ấy hãy tạm quên việc bố mẹ sẽ cho mình bao nhiêu.
Tất nhiên, mình biết cô ấy không quá coi trọng chuyện đó. Nhưng hãy thể hiện để ông bà hiểu rằng điều con cái quan tâm nhất vẫn là bố mẹ khỏe mạnh, vui vẻ và gia đình giữ được niềm vui như ngày trước.
Mình động viên cô ấy nhận lấy vai trò hóa giải những rắc rối ấy: trò chuyện riêng với bố, với mẹ, với em trai và cả với chồng mình.
Mục đích không phải để giành phần hơn, mà để mọi người cùng giữ lấy điều quan trọng hơn: nền nếp gia đình. Đừng để 20 tỷ đồng làm méo mó những mối quan hệ đã được xây dựng suốt mấy chục năm.
Điều khiến mình cảm phục ở gia đình trên đường Võ Chí Công chính là cách một người nông dân lớn tuổi ứng xử trước tiền.
Bà vẫn bán trà đá.
Ông vẫn chạy xe ôm. Khi không có khách, ông lại về phụ vợ bán trà.
Ngay phía sau quán trà là quán phở bò của vợ chồng người con trai trưởng. Kế bên là tiệm sửa xe máy của người con trai thứ.
Phía trên, gia đình còn có bốn tầng cho thuê làm văn phòng, mỗi tháng thu về hơn 30 triệu đồng.
Nghe ông kể, tiền cho thuê nhà do ông bà giữ và dành một phần để lo việc học cho các cháu. Hai người con trai được bố trí hai cửa hàng, ai làm nghề của người ấy, tự làm mà ăn.
Mình thực sự ngạc nhiên.
Rất nhiều người sau khi nhận tiền bồi thường, có tiền tỷ trong tay, lại thêm căn nhà mặt đường có thể cho thuê, thường dễ nghĩ đến chuyện nghỉ làm và hưởng thụ.
Nhưng gia đình này thì không.
Cha vẫn còm cõi chạy xe ôm. Mẹ vẫn nhặt nhạnh từng cốc nước một, hai nghìn đồng. Nhìn cha mẹ sống như vậy, những người con cũng khó tiêu xài hoang phí.
Cha mẹ chồng như vậy, con dâu cũng khó đòi hỏi quá nhiều. Mỗi gia đình đã có một nghề, có một ki-ốt để kinh doanh, phần còn lại chỉ là chịu khó làm việc — như người nông dân kiên nhẫn gieo hạt và cấy trồng.
Một người nông dân phải rất thông thái mới có thể tổ chức mọi việc hợp lý đến tự nhiên như thế.
Ông không chỉ giữ được tiền.
Ông còn giữ được nếp nhà, giữ cho các con tiếp tục lao động và giữ cho một khoản tiền lớn không làm đảo lộn cuộc sống của cả gia đình.
Quanh khu vực Vành đai 3, mình biết nhiều ngôi làng từng nhận tiền bồi thường hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ đồng trong quá trình đô thị hóa.
Nhưng cũng tại những nơi ấy, không ít tệ nạn bắt đầu xuất hiện.
Tiền dễ đến rồi cũng dễ đi. Sau một thời gian, thứ còn lại chỉ là sự xác xơ. Người dân không còn đất, không còn ruộng. Nhà, xe và số tiền còn lại cũng dần mất đi vì tiêu xài thiếu tính toán.
Khi một người không tự tay kiếm ra tiền mà bỗng dưng sở hữu một khoản quá lớn trong thời gian quá ngắn, việc bối rối là điều dễ hiểu.
Nếu không đủ năng lực để cầm tiền, chính số tiền ấy có thể kéo theo rất nhiều bất cập và hệ lụy.
Cuộc sống thường nhật vốn đang yên ổn bỗng biến mất.
Hôm qua, mình xem một bộ phim ngắn kể về một cặp vợ chồng làm nghề nhặt ve chai. Sau khi nhặt được một chiếc vali chứa đầy đô-la, họ lập tức nghỉ việc.
Vì chưa dám mang số tiền ấy đi đổi, họ lấy tiền tiết kiệm của mình ra tiêu xài trước. Họ bắt đầu coi thường những người trước đây từng thuê mình làm giúp việc theo giờ, chửi cả những người từng cho mình thức ăn. Cha mẹ và em út biết chuyện cũng tìm đến đòi chia tiền.
Cuộc sống thường nhật vốn đang yên ổn bỗng biến mất.
Thay vào đó là sự lo lắng, căng thẳng và những cuộc cãi vã không ngừng giữa hai vợ chồng về cách xử lý chiếc vali tiền.
Cuối cùng, người chồng quyết định trả lại chiếc vali cho hai người đang đi tìm.
Nhưng hai người kia chỉ lấy chiếc vali, còn toàn bộ số tiền thì bỏ lại.
Hóa ra đó chỉ là tiền giả, được dùng làm đạo cụ quay phim. Họ đi tìm vì cần chiếc vali cũ cho hợp cảnh, chứ không phải vì đánh rơi số tiền bên trong.
Tiền nhiều khi là giả. Còn gia đình là thật.
Nhưng dù là tiền thật hay tiền giả, nó vẫn có một ma lực rất lớn. Nếu không có “nội công” đủ thâm hậu, con người rất khó cầm được tiền.
Tiền vừa nóng, lại vừa lạnh.
Nóng vì nó khiến người cầm tim đập nhanh bởi lo lắng và ham muốn.
Lạnh vì trước cám dỗ và lòng tham, đôi khi nó khiến con người trở nên tàn nhẫn với chính những người thân của mình.
Trong bản Lời dạy của Cha mà mình rất thích từ hồi học cấp hai, có một câu:
“Đừng bao giờ để ai biết trong ví con có bao nhiêu tiền.”
Rộng hơn, nếu một ngày bỗng nhiên có rất nhiều tiền rơi xuống, điều đầu tiên chúng ta cần làm có lẽ là giữ cho mình bình tâm và bình thản.
Đừng để tiền khiến cả gia đình cuống lên.
Đừng để một cục tiền làm méo mó những giá trị tốt đẹp đã được gây dựng qua nhiều thế hệ trong gia đình, dòng tộc và làng xóm.
Và một câu hỏi vui:
Nếu sáng nay có 100 tỷ đồng rơi vào nhà, các anh chị sẽ làm gì với số tiền ấy?