Có một cậu em hỏi mình: “Anh ơi, bất động sản của em tăng khoảng 30% rồi.
Theo anh, em có nên bán nó đi không?”
Mình hỏi lại:
“Lúc mua, em đặt mục tiêu lợi nhuận bao nhiêu?”
“Khoảng 20–30% là em thấy tốt rồi.”
“Thế bây giờ đạt mục tiêu rồi, sao em chưa bán?”
Ku em ngập ngừng một lúc rồi nói:
“Em sợ bán xong nó lại tăng tiếp anh ạ. Nên em cứ chần chừ mãi chưa bán.”
Đây là tâm lý rất bình thường.
Khi chưa có lợi nhuận, mình nghĩ lãi 20–30% là quá tốt. Nhưng đến lúc con số ấy thực sự xuất hiện, tự nhiên mình lại cảm thấy chưa đủ.
Giá đang tăng mà.
Biết đâu vài tháng nữa tăng tiếp?
Biết đâu giữ thêm một năm lại X2?
Lỡ bán xong, người mua sau kiếm được nhiều hơn mình thì sao?
Thế là mức lợi nhuận từng khiến mình hài lòng bỗng trở nên quá nhỏ.
Mình vẫn nói với anh chị rằng:
Kiểm soát lòng tham là một trong những bài học khó nhất của nghề đầu tư.
Khó không phải vì chúng ta không biết.
Ai cũng hiểu rằng không thể mua đúng đáy, bán đúng đỉnh trong mọi thương vụ. Ai cũng biết tham quá có thể mất hết phần lợi nhuận đang có.
Nhưng biết là một chuyện.
Làm được lại là chuyện khác.
Làm được lần này chưa chắc lần sau đã làm được tiếp.
1. Lý trí nói nên dừng lại, nhưng cảm xúc bảo đi tiếp
Khi ngồi ngoài thị trường, chúng ta thường rất tỉnh táo.
Mình có thể nói:
“Lãi 20–30% một năm là tốt rồi.”
“Đạt kỳ vọng thì phải chốt lời.”
“Không nên tham quá.”
Nhưng khi tài sản của chính mình đang tăng giá, mọi chuyện lại khác.
Lúc ấy, mình không còn nhìn thương vụ hoàn toàn bằng lý trí nữa. Mình bắt đầu nhìn nó bằng kỳ vọng.
Giá tăng một đoạn, mình nghĩ còn tăng nữa.
Có người hỏi mua, mình lại tiếc.
Người ta trả đúng mức lợi nhuận mình từng mong muốn, mình vẫn không bán vì sợ bị “hớ”.
Cảm giác khó chịu nhất không phải là bán lỗ.
Nhiều khi, nó lại là cảm giác vừa bán xong thì tài sản tiếp tục tăng giá.
Chính nỗi sợ “bán xong lại tiếc” khiến rất nhiều nhà đầu tư không thể chốt lời đúng kế hoạch.
Nhưng anh chị phải hiểu:
Không ai có thể ăn tận gốc bán tận ngọn cả. Mình mua được lúc thấp, bán lúc đạt lãi thì nên để lại một phần cái “hậu” cho người mua sau.
Đầu tư không phải là cuộc thi xem ai kiếm được được nhiều nhất.
Điều quan trọng là phần lãi mình thu về có phù hợp với mục tiêu và mức rủi ro mà mình đưa ra hay không.
2. Tiền có thể lớn nhanh hơn tâm thức của mình
Có một thực tế mình quan sát thấy:
Tiền nhiều khi lớn nhanh hơn tâm thức của mình.
Mình hay gọi đây là hiện tượng “Đột Kim”
Một người thắng lớn trong một vài thương vụ rất dễ nghĩ rằng mình giỏi.
Mua đâu thắng đó.
Xuống tiền là tài sản tăng giá.
Nhìn đâu cũng thấy cơ hội.
Thị trường càng thuận lợi, niềm tin vào bản thân càng lớn. Đến một lúc, sự tự tin có thể biến thành ngộ nhận.
Người ta bắt đầu nghĩ mình đã hiểu hết thị trường.
Từ chỗ đầu tư thận trọng, họ chuyển sang dùng đòn bẩy lớn hơn.
Từ chỗ phân bổ vốn, họ bắt đầu tất tay.
Từ chỗ kiểm tra giá trị thật, họ chạy theo những “game” có lợi nhuận cao hơn và rủi ro cũng lớn hơn.
Một vài chiến thắng ban đầu đôi khi lại dạy cho nhà đầu tư một bài học rất nguy hiểm:
“Mình không thể thua.”
Nhưng số tiền trong tài khoản tăng lên không có nghĩa là năng lực quản trị, kiến thức và sức chịu đựng của mình cũng tăng tương ứng.
Khi tiền lớn nhanh hơn tâm thức, mình dễ sử dụng số tiền ấy theo cách mà bản thân chưa đủ khả năng kiểm soát.
Nếu thị trường tốt, những điểm yếu đó chưa lộ ra. Một khi thị trường đảo chiều lao dốc, mọi thứ mới bắt đầu xuất hiện cùng một lúc: “tài sản khó bán, dòng tiền thiếu hụt, nợ ngân hàng đến hạn, không biết “khóa bank” và bắt đầu có tâm lý hoảng loạn.
Trong các buổi chia sẻ mình luôn nói với các anh chị học viên khi ngồi với mình rằng:
“Đầu tư không phải là kiếm được nhiều tiền. Vấn đề là mình có đủ năng lực, kiến thức để giữ và quản trị số tiền ấy hay không”.
3. Có những lòng tham không bắt đầu từ tiền
Nhiều người nghĩ lòng tham chỉ là muốn kiếm thêm tiền.
Không hẳn.
Có khi chúng ta tham cả hình ảnh của người thành công.
Nhìn người khác đi xe sang, ở biệt thự, xuất hiện với những con số lợi nhuận rất lớn, mình cũng muốn giàu nhanh như họ.
Mình sợ bị bỏ lại phía sau.
Mình sợ người khác nghĩ mình kém.
Mình bắt đầu so sánh thành quả của mình với những gì người khác phô bày ra bên ngoài.
Đây là lúc nhà đầu tư rất dễ đi “xa bờ”.
Thay vì hỏi tài sản ấy có giá trị thực hay không, mình chỉ nhìn vào mức lợi nhuận được quảng cáo.
Thay vì kiểm tra pháp lý, dòng tiền và thanh khoản, mình bị cuốn vào hình ảnh hào nhoáng của những người đứng sau “game”.
Thay vì đầu tư theo năng lực tài chính của mình, mình cố gắng vay thêm để không bị chậm hơn người khác.
Nhưng anh chị phải nhớ:
Mình chỉ nhìn thấy chiếc xe họ đi, căn nhà họ ở và những gì họ muốn cho người khác thấy.
Mình không nhìn thấy toàn bộ các khoản nợ, áp lực tài chính hay rủi ro phía sau.
Nếu đem sự bình an của mình đổi lấy việc chạy theo hình ảnh của người khác thì dù kiếm được tiền, mình cũng chưa chắc đã sống dễ chịu hơn.
4. Khó nhất là biết thế nào là đủ
Có người đã có hàng chục tỷ, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, nhưng vẫn luôn sống trong áp lực.
Không phải vì họ không có tài sản.
Mà vì họ chưa bao giờ cảm thấy đủ.
Có một bất động sản lại muốn mua thêm bất động sản thứ hai.
Đang nắm mười tài sản lại muốn ôm hai mươi tài sản.
Hết hạn mức vay ở ngân hàng này lại tìm cách vay ngân hàng khác.
Tài sản nhìn bên ngoài rất lớn, nhưng dòng tiền bên trong lại rất yếu.
Mình gọi đó là tình trạng:
Thân to nhưng rễ cạn. Thời tiết yên bình thì không sao, nhưng chỉ cần có một cơn giông lốc, hay một cơn bão đi qua. Chiếc rễ cạn sẽ không thể giữ lấy một thân cây nặng nề nữa.
Chỉ cần thị trường chững lại, tài sản chưa bán được trong một thời gian hoặc dòng tiền gặp vấn đề, cả hệ thống bắt đầu rung lắc.
Lúc ấy, nhà đầu tư không còn ra quyết định dựa trên giá trị của tài sản nữa.
Họ ra quyết định dưới áp lực của nợ nần.
Có thể phải bán tài sản tốt để cứu tài sản xấu.
Có thể phải chấp nhận bán tháo vì không còn tiền trả lãi.
Và họ sẽ có nhiều đêm ”mất ngủ”, tệ hơn nữa là kéo theo gia đình, con cái họ cũng không còn có sự bình yên.
Lúc này tất cả tài sản sẽ không còn là “Đầu Tư An Yên” nữa, mà lúc này họ đang đứng trên 4 chữ “Đầu Tư Phát Điên”
Nhiều khi, điều cứu một nhà đầu tư không phải là tìm thêm một thương vụ có lợi nhuận cao hơn.
Mà là biết bớt tham lại.
Kiểm soát lòng tham là cuộc chiến với chính mình.
Không ai có thể chiến thắng một lần rồi tốt nghiệp mãi mãi.
Hôm nay mình giữ được kỷ luật, chưa chắc ngày mai mình không bị cuốn theo thị trường.
Thương vụ này mình biết đủ, chưa chắc thương vụ sau mình không muốn nhiều hơn.
Vì vậy, kỷ luật phải được rèn lại sau mỗi lần xuống tiền.
Nhà đầu tư giỏi không phải là người lúc nào cũng mua đúng đáy và bán đúng đỉnh.
Cũng không phải người kiếm được nhiều tiền nhất trong thời gian ngắn nhất.
Người đi được đường dài là người biết mình đang kiếm tiền bằng cách nào, có thể mất gì nếu sai và khi nào nên dừng lại để bảo vệ thành quả.
Mình vẫn nói:
Đầu tư để an yên, chứ không phải để phát điên.
Muốn an yên, mình phải học cách biết đủ.
Đạt mục tiêu thì chốt lời.
Có lợi nhuận thì bảo vệ lợi nhuận.
Có tiền thì phải làm cho năng lực quản trị lớn lên cùng với số tiền ấy.
Đầu tư An Yên không phải là con đường làm giàu chớp nhoáng.
Mà là tôn trọng quy trình & tôn thờ phương pháp: “bám vào giá trị thực, quản trị tài chính chặt chẽ và không để lòng tham kéo mình vượt quá giới hạn chịu đựng”.
Bởi sau cùng, thắng một thương vụ chưa phải là thắng.
Giữ được tiền, giữ được sự bình tĩnh và còn đủ sức đi tiếp mới là chiến thắng lâu dài.